تصمیم اخیر جمهوری اسلامی برای گسترش فهرست کالاهای قابل ورود از طریق رویههای کولبری و ملوانی، در ظاهر با عنوان «ساماندهی تجارت مرزی» و «حمایت از اشتغال مرزنشینان» معرفی شده است، اما همزمانی این تصمیم با بحران تأمین مواد اولیه، اختلال در مسیرهای رسمی تجارت، محدودیتهای صادراتی و انتقال بخشی از واردات صنعتی به مسیرهای مرزی، تصویری فراتر از یک تصمیم اداری را آشکار میکند. آنچه امروز در قالب یک بخشنامه گمرکی مطرح میشود، در سطحی عمیقتر، انتقال بخشی از هزینه بحرانهای اقتصادی و ساختاری به همان جغرافیاهایی را نشان میدهد که سالها بار محرومیت، امنیتیسازی و توسعه نامتوازن را بر دوش کشیدهاند.
بر اساس بخشنامه تازه گمرک جمهوری اسلامی، دامنه کالاهای قابل ورود از طریق رویههای کولبری و ملوانی گسترش یافته و علاوه بر بخشی از کالاهای مصرفی، مجموعهای از کالاهای مورد نیاز تولید، تجهیزات صنعتی، قطعات، مواد غذایی و برخی مواد اولیه نیز به این فهرست افزوده شدهاند. همزمان، در پی کمبود مواد اولیه و اختلال در زنجیره تأمین، واردات بخشی از محصولات پتروشیمی و پلیمری نیز از طریق همین مسیرها مجاز اعلام شده است.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده است که سالهای اخیر با جنگ، بحران اقتصادی، فشارهای معیشتی، محدودیت در تجارت خارجی و افزایش نااطمینانی اجتماعی همراه بودهاند و حکومت برای حفظ بخشی از چرخه تأمین، بیش از گذشته به مسیرهای جایگزین روی آورده است. اما پرسش اساسی آن است که چرا در لحظه بحران، بار دیگر مرز و مرزنشین به میدان جبران ناکارآمدیهای ساختاری تبدیل میشوند و چرا کوردستان باید بار بخشی از بحرانهای اقتصادی مرکز را حمل کند.
در نگاه کولبرنیوز، کولبری نه شغل است و نه انتخاب آزاد اقتصادی محسوب میشود. کولبری پدیدهای است که از دل همزمان ستم طبقاتی و ستم ملی زاده میشود و در بستر محرومیت ساختاری، فقدان فرصتهای برابر، تمرکز منابع، توسعه نامتوازن و امنیتیسازی جغرافیای کوردستان بازتولید میشود.
کولبر، برخلاف روایت رسمی، فردی نیست که میان گزینههای مختلف شغلی دست به انتخاب زده باشد. کولبر انسانی است که در نتیجه محرومیت از امکان زیستن با کرامت، بدن خود را به آخرین ابزار بقا تبدیل کرده است. او نه در بازار کار رسمی جایگاهی دارد و نه از ابتداییترین حمایتهای اقتصادی، اجتماعی و حقوقی برخوردار میشود.
کولبرنیوز سالها بر این موضع تأکید کرده است که دفاع از کولبر به معنای دفاع از کولبری نیست. ما کولبر را قربانی شرایطی میدانیم که بر او تحمیل شده است، اما خودِ کولبری را پدیدهای ضدانسانی و محصول مناسبات نابرابر میدانیم که باید برچیده شود. پایان کولبری، به معنای حذف کولبر نیست؛ به معنای پایاندادن به شرایطی است که انسان را برای تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی ناگزیر به حمل بار در مسیرهای مرزی میکند.
از این منظر، گسترش واردات از مسیر کولبری را نمیتوان بهعنوان بهرسمیتشناختن کولبران یا حمایت از مرزنشینان تعبیر کرد. انتقال کالاهای صنعتی و مواد اولیه به مسیرهای کولبری، بدون ایجاد اشتغال پایدار، بدون تغییر وضعیت حقوقی کولبران و بدون رفع ساختارهای تولیدکننده این وضعیت، به معنای نهادینهکردن همان سازوکاری است که سالها انسان را به ابزار جبران بحران تبدیل کرده است.
در روایت تحلیلی کولبرنیوز، کوردستان صرفاً یک منطقه مرزی نیست. کوردستان جغرافیایی است که در حافظه تاریخی و سیاسی آن، تجربه تقسیم، سلطه، محرومیت و ستم ملی نقش داشته است و در دهههای گذشته علاوه بر نابرابری اقتصادی، با امنیتیسازی مستمر نیز مواجه بوده است. این امنیتیسازی تنها به حضور نظامی در مرزها محدود نمانده، بلکه بر مسیر توسعه، اشتغال، سرمایهگذاری، گردش سرمایه و شکلگیری زیرساختهای اقتصادی نیز تأثیر گذاشته است.
در چنین بستری، کولبری را نمیتوان صرفاً نتیجه فقر فردی دانست. کولبری محصول شرایطی است که در آن بخشهایی از کوردستان، بهجای برخورداری از توسعه پایدار و فرصتهای برابر، به حاشیه اقتصاد رانده شدهاند و اقتصاد بقا جای اقتصاد مولد را گرفته است.
هزینه انسانی این وضعیت در آمارها نیز آشکار شده است. بر اساس گزارش سالانه کولبرنیوز، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۷۰ کولبر در مناطق مرزی و مسیرهای بینجادهای کشته یا زخمی شدهاند. از این تعداد ۳۲ کولبر جان باختهاند و ۳۸ نفر زخمی شدهاند. بر پایه دادههای ثبتشده، ۵۳ مورد معادل ۷۶ درصد کل موارد ثبتشده بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی رخ داده است. این گزارش همچنین نشان داده است که با وجود کاهش تعداد کل قربانیان نسبت به سال قبل، سهم جانباختگان از مجموع تلفات از ۱۷ درصد به ۴۶ درصد افزایش یافته است؛ روندی که از مرگبارتر شدن وضعیت کولبری حکایت کرده است.
این آمار تنها اعداد نیستند. پشت هر عدد، انسانی قرار دارد که در ساختار رسمی اقتصاد جایی نداشته است اما در لحظه بحران، همان بدن به بخشی از سازوکار تأمین و جبران تبدیل شده است.
از این رو، مسئله امروز صرفاً ورود چند قلم کالا از مسیر کولبری نیست. مسئله آن است که در لحظه بحران، همان جغرافیایی که سالها با محرومیت، امنیتیسازی و ستم ملی مواجه بوده است، بار دیگر به میدان انتقال هزینهها تبدیل میشود.
کولبری راهحل نیست. کولبری مسئلهای است که باید پایان یابد. دفاع از کولبر، دفاع از حق زیستن با کرامت، حق اشتغال پایدار، حق توسعه برابر و حق پایاندادن به سازوکاری است که انسان را به ابزار حمل بار و بقای صرف فرو میکاهد. تا زمانی که شرایط بازتولیدکننده محرومیت، نابرابری و حاشیهنشینی پابرجا بمانند، کولبری نیز بهعنوان یکی از عریانترین اشکال استثمار و نفی کرامت انسانی در کوردستان بازتولید خواهد شد.
هیات مدیره کولبرنیوز